Σπυρίδωνος Κρητικού, Ζωγράφου: Έντεκα παλαιές επιτοίχιες Εικόνες στο Ναό της Παναγίας Τρυπητής και η συμβολή του Αγιογράφου Αθανασίου Ψαρρού στη φιλοτέχνηση δύο εξ αυτών (Δεύτερο μέρος)

Στα χρόνια που ακολούθησαν την ανάληψη των καθηκόντων τού Πρωτοπρεσβυτέρου Νικολάου Ντρέκη στην Τρυπητή, ο Μακαριστός

φρόντισε ώστε τέσσερις παλαιές Eικόνες που προϋπήρχαν στο Ναό (του Προφήτου Ηλιού, των Τριών Ιεραρχών, του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Νικολάου) να τοποθετηθούν στο ανατολικό τμήμα της εκκλησίας και να πλαισιωθούν με χτιστές κορνίζες, όπως περιγράψαμε στο προηγούμενο άρθρο μας. Στη συνέχεια ο πατήρ Νικόλαος δραστηριοποιήθηκε για την κατασκευή των υπολοίπων επτά Eικόνων που ατενίζουμε ολόγυρα στον χώρο του Κυρίως Ναού, η φιλοτέχνηση των οποίων διήρκεσε δεκατέσσερα χρόνια, από το 1954 έως το 1968. Η κατασκευή τριών από αυτές, της «Πανταχού Παρουσίας» (ελαιογραφία σε μεταλλική μεμβράνη προσαρμοσμένη στον τοίχο με καρφιά) της Παρουσίας του Χριστού στην Τιβεριάδα Λίμνη (ελαιογραφία επίσης σε μεταλλική μεμβράνη) και της «Αμπέλου» (ελαιογραφία σε καμβά επικολλημένου στην επιφάνεια του τοίχου) ανατέθηκαν αποκλειστικά στο χρωστήρα του Αγιογράφου Αθανασίου Ψαρρού, όπως μαρτυρείται στη σωζόμενη Αλληλογραφία ανάμεσα στον Νικόλαο Ντρέκη και στον Αγιογράφο.

 

 

 

Η εντολή για την Αγιογράφηση της πρώτης από τις επτά Εικόνες, της «Πανταχού Παρουσίας του Θεού» (που όπως προαναφέραμε βρίσκεται πρώτη από δεξιά στο βόρειο τοίχο προς τη θάλασσα) εδόθη από τον πατέρα Νικόλαο στον Αθανάσιο Ψαρρό πριν από την 2α Φεβρουαρίου 1955. Στο Αρχείο της Αλληλογραφίας του Αγιογράφου διεσώθη χειρόγραφος Επιστολή που φέρει την ως άνω ημερομηνία την οποία του είχε απευθύνει ο Πρωτοπρεσβύτερος με την ιδιότητά του ως Γενικός Αρχιερατικός Επίτροπος, που είχε συντάξει κατ’ εντολή του Μητροπολίτου Αγαθονίκου σε επίσημο Επιστολόχαρτο της Ιεράς Μητροπόλεως και αφορά στο χρονικό της φιλοτεχνήσεως της Εικόνος. Η Επιστολή αναφέρει τα εξής: «Εν Αιγίω 2-2-1965 / Κον / Αθανάσιον Ψαρρόν / Αγογράφον / Δερβένιον, / Παρακαλούμεν όπως επισπεύσητε / την κατασκευήν της Εικόνος της Παντα-/χού Παρουσίας του Κυρίου Ιερού Ναού / Παναγίας Τρυπητής, προκειμένου μετά / ταύτα να αναλάβητε και άλλας / αγιογραφίας. Πολύ εβραδύνατε άχρι / τούδε. / ΕΝΤΟΛΗ ΤΟΥ ΣΕΒ. ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ / Ο ΓΕΝΙΚΟΣ ΑΡΧΙΕΡΑΤΙΚΟΣ ΕΠΙΤΡΟΠΟΣ / (υπογραφή) / Νικόλαος Ιω. Ντρέκης / Πρωτοπρεσβύτερος». Το σύντομο, κοφτό και αυστηρό ύφος της Επιστολής που περισσότερο μοιάζει με Τελεσίγραφο, δε μας προξενεί εντύπωση. Πρόκειται για μία ακόμη επίπληξη προς τον Αθανάσιο Ψαρρό από παραγγελιοδότη του, για την καθυστέρηση της παραδόσεως έργου. Ο Αθανάσιος Ψαρρός είχε περιέλθει επανειλημμένως σε ανάλογες καταστάσεις όπως προκύπτει από τα δεκάδες γράμματα που περιέχονται στην Αλληλογραφία του ζωγράφου που είναι γεμάτα με διαμαρτυρίες, τα οποία υπογράφονται από Ιερείς και Επιτρόπους Ναών της περιφερείας μας, λόγω των συχνών καθυστερήσεων της παραδόσεως πολλών από τις Εικόνες που είχε αναλάβει να αγιογραφήσει. Οι καθυστερήσεις οφείλοντο στην τεχνική και τεχνουργική τελειότητα την οποία πάντοτε επεδίωκε στην εργασία του ο Αγιογράφος εκείνος.

 


«La Présentation du Dieu», έγχρωμη χαρτώα λιθογραφία που έχει εκτυπωθεί στη Γαλλία κατά το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνος, την οποία είχε ανά χείρας ο Αθανάσιος Ψαρρός και αντέγραψε με πιστότητα όταν δημιούργησε την Εικόνα της Τρυπητής.

 


Στις αρχές του 20ου αιώνος ο «Οίκος Εκκλησιαστικών Ειδών Απέργη» εισήγαγε από την Ευρώπη σειρά πρωτοτύπων λιθογραφιών. Ανάμεσά τους και αυτή με τον Τίτλο «La Présentation du Dieu». Την προσαρμογή των λιθογραφιών στο πνεύμα της Ορθοδόξου Ελληνικής Αγιογραφικής Παραδόσεως για λογαριασμό του Οίκου, είχε αναλάβει ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Αρσινόης (του κλίματος του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας) Στέφανος (κατά κόσμον Νικόλαος Παπαχαραλάμπους, Ζάτουνα Γορτυνίας 1916 - Αλεξάνδρεια Αιγύπτου 26 Μαρτίου 1994).

 

Ως πρότυπο για την Εικόνα της «Πανταχού Παρουσίας του Θεού» ο Αθανάσιος χρησιμοποίησε λιθόγραφη παράσταση τετραχρωμίας, εκτυπωμένη στη Γαλλία στα μέσα του 19ου αιώνος με τον τίτλο «La présentation du Dieu», την οποία είχε εισάγει στη χώρα μας στις αρχές του 20ου ο Οίκος Εκκλησιαστικών Ειδών του Αντωνίου Απέργη, στην Αθήνα.Ο κύκλος της Αγιογραφήσεως των τριών Εικόνων ολοκληρώθηκε από τους Ψαρρούς στο οικογενειακό εργαστήρι τους στο Δερβένι με τελευταία την «Άμπελο» (στο νότιο τοίχο) η φιλοτέχνηση της οποίας όπως εξετάσαμε στα προηγούμενα Άρθρα μας, ανήκει αποκλειστικώς στον Σπυρίδωνα Ψαρρό.

Στο διάκενο που δημιουργούν τα παράθυρα που βρίσκονται στον βόρειο τοίχο του Ναού, αμέσως μετά την Παράσταση της «Παρουσίας του Θεού» ατενίζουμε την Εικόνα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Τη χρηματοδότηση της φιλοτεχνήσεως της Εικόνος αυτής προσέφεραν δεκαεπτά ευλαβείς μακαριστές συμπολίτισσες. Τη δεκαετία του 1950 οι δεκαεπτά εκείνες φιλακόλουθες κυρίες της πόλεως τις οποίες συνέδεε η πίστη και η αφοσίωση στην Εκκλησία, με πρωτοβουλία της Ευαγγελίας Τζεραβίνη (1906 – 1975) είχαν συστήσει έναν ανεπίσημο «Όμιλο Κυριών». Με τόπο συγκεντρώσεως την οικία της Ευαγγελίας Τζεραβίνη επί της οδού Π. Χαραλάμπους στον αριθμό 25, οι δεκαεπτά γυναίκες διατηρούσαν κοινό ταμείο, το οποίο ενίσχυαν με το ποσό των πέντε δραχμών που κατέβαλε εκάστη, ανά μήνα. Με τα χρήματα αυτά αναλάμβαναν τα έξοδα για την Τέλεση άπαξ του μηνός της Θείας Λειτουργίας, κάθε φορά σε διαφορετικό Ναό της πόλεως. Με δική τους δαπάνη φιλοτεχνήθηκε την εποχή εκείνη ικανός αριθμός Φορητών Εικόνων, που σήμερα αποθησαυρίζονται διάσπαρτες σε πολλές εκκλησίες της πόλεώς μας.

 

 

Τέσσερα χρόνια πριν από τη φιλοτέχνηση του Ευαγγελισμού, οι κυρίες εκείνες είχαν προσφέρει τη χρηματοδότηση για την κατασκευή μιας άλλης Εικόνος στην Τρυπητή, της «Βλαχερνίτισσας Παναγίας» στον ισόγειο Πρόναο της εκκλησίας πάνω αριστερά από την Ιερή Πηγή του  Αγιάσματος. Η Εικόνα φιλοτεχνήθηκε από τον αυτοδίδακτο ζωγράφο και αγιογράφο Ανδρέα Δάλλα (Αίγιο 1916 – Αθήνα 1992).   

 


Αυτοπροσωπογραφία του Πάνου Σαραφιανού, ο οποίος το 1958 φιλοτέχνησε τον Ευαγγελισμό στο βόρειο τοίχο του Ναού της Τρυπητής.

 

Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου είναι ελαιογραφία φιλοτεχνημένη κατ’ ευθείαν πάνω τον τοίχο από τον Πάνο Σαραφιανό (1919 – 1968) καλλιτέχνη που την περίοδο εκείνη παρέμεινε για μικρό χρονικό διάστημα στο Αίγιο ενώ τα επόμενα χρόνια έμελλε να αναπτύξει καλλιτεχνική καριέρα ως ζωγράφος στην Πρωτεύουσα. Η εικόνα του Ευαγγελισμού φέρει την αναθηματική επιγραφή: «Δωρεά Κυριών Αιγίου 1958».

 


Η έμπροσθεν και η όπισθεν όψις της λιθογράφου χαρτώας Εικόνος σλαβικής προελεύσεως των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, την οποία είχε δανείσει ο Αθανάσιος Ψαρρός στον Κωνσταντίνο Σισμάνη για να Την συμβουλευτεί, όταν εκείνος φιλοτεχνούσε την δική του αντίστοιχο Εικόνα στην Τρυπητή.

 

 

Ένα περίπου χρόνο προτού ο πατήρ Νικόλαος Ντρέκης αναθέσει στον Αθανάσιο Ψαρρό τη Αγιογράφηση της «Πανταχού Παρουσίας», ο αείμνηστος Πρωτοπρεσβύτερος είχε δώσει εντολή στον λησμονημένο σήμερα αυτοδίδακτο Αγιογράφο Κωνσταντίνο Σισμάνη (Αγρίνιο 1900 – Αίγιο 12 Απριλίου 1997) να φιλοτεχνήσει την Εικόνα των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης που προσκυνούμε στο βόρειο τοίχο του Ναού, στα αριστερά. Ο Σισμάνης, που υπέγραψε και χρονολόγησε το έργο στις 10 Απριλίου 1954, ακολούθησε σλαβικό εικονογραφικό πρότυπο σε λιθογραφικό αντίτυπο που του είχε δανείσει ο Αθανάσιος Ψαρρός, προερχόμενο από το σύνολο των χάρτινων Εικόνων που είχε φέρει από το Άγιον Όρος ο πατέρας του Ιωάννης και το χρησιμοποιούσαν και οι δύο ως μπούσουλα για την φιλοτέχνηση των δικών τους Εικόνων. 

 

 

Από την καλλιτεχνική παρέλαση των ντόπιων Αγιογράφων της εποχής με έργα που φιλοτεχνήθηκαν ειδικά για τους χώρους του Κυρίως Ναού της Τρυπητής κατά παραγγελία του αειμνήστου Πρωτοπρεσβυτέρου του Ναού Νικολάου Ντρέκη, δε θα μπορούσε να λείπει ο Ανδρέας Δάλλας (Αίγιο 1916 – Αθήνα 1η Απριλίου 1990) ο χρωστήρας του οποίου συνέδραμε την ιδιότυπη αυτή Πινακοθήκη, με δύο Εικόνες: τον Άγιο Βασίλειο (ελαιογραφία σε λεπτό ξύλο) που αντέγραψε από άγνωστο αγιορείτικο πρότυπο, υπέγραψε και χρονολόγησε στις 15 Οκτωβρίου 1955 και τον Ένθρονο Άγιο Σπυρίδωνα (ελαιογραφία σε μεταλλική μεμβράνη) που ολοκλήρωσε την ίδια χρονιά και που τοποθετήθηκε, όπως αναφέραμε και στο προηγούμενο άρθρο μας, στη Δυτική Πύλη του Ναού, στα αριστερά του εισερχομένου. Για τον Άγιο Σπυρίδωνά του ο Ανδρέας Δάλλας αντέγραψε ανυπόγραφη και αχρονολόγητη μικρών διαστάσεων πανομοιότυπο Προσκυνηματική Εικόνα του Κωνσταντίνου Φανέλλη, που προέρχεται από τον προγενέστερο ναό της Φανερωμένης και σήμερα φυλάσσεται στο Εκκλησιαστικό Μουσείο Αιγίου. 

Αίγιον, Νοέμβριος 2018

Σπυρίδων Κρητικός, Ζωγράφος

Top