Σπυρίδωνος Κρητικού, Ζωγράφου: Η θεαματική εμφάνιση της Εικόνος της «Προσευχής του Χριστού» στο Τέμπλο της Τρυπητής προσέφερε την έμπνευση στους Αιγιώτες Αγιογράφους (Έβδομο)

Η Εικόνα της «Προσευχής του Χριστού», ελαιογραφία σε καμβά φιλοτεχνημένη το 1934 από τον Αγιορείτη Μοναχό και Αγιογράφο Αθανάσιο Δανιηλίδη

(τον κατά κόσμο Στέφανο Βήττο) με προορισμό την Ωραία Πύλη του Τέμπλου του Ιστορικού Ναού της Τρυπητής, αποτέλεσε τη σημαντικότερη εικονογραφική εργασία απ’ όσες έλαβαν χώρα στον ίδιο Ναό τα χρόνια που προηγήθηκαν της φιλοτεχνήσεως της Ζωοδόχου Πηγής στο Αγίασμα, Εικόνα που δημιουργήθηκε τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1938.

 

 

Η «Προσευχή του Χριστού» αποτελεί μια από τις πλέον σημαντικές Αγιογραφήσεις που έγιναν με προορισμό τους χώρους Ιερού Ναού του Αιγίου κατά την εποχή εκείνη. Χάρη στην «Προσευχή» του Δανιηλίδη, οι παλιοί Αιγιώτες είχαν την ευκαιρία να έλθουν σε μία ακόμη επαφή που θα μπορούσαν κατά την εποχή εκείνη να έχουν με Εικόνα του Αγίου Όρους, η σπάνια εμφάνισις των οποίων προξενούσε πάντοτε τον θαυμασμό τους. Πράγματι, στην πόλη μας όπως και στην ευρύτερη περιοχή, Αγιορείτικες Εικόνες και μάλιστα του αισθητικού κάλους και του καλλιτεχνικού επιπέδου της «Προσευχής» της Τρυπητής, σπανίζουν. Οι Αιγιώτες της εποχής ήρθαν για ακόμη μία φορά σε επαφή με έργο τεχνοτροπίας αναγεννησιακής (την οποία ήδη αγαπούσαν) και μαγεύτηκαν! Ήταν ουσιαστικά για πρώτη φορά που οι φιλόκαλοι μακαριστοί συμπολίτες βρέθηκαν απέναντι από Αγιορείτικη Εικόνα όχι πλέον σε χώρο Ενοριακού Ναού της πόλεώς μας αλλά στο χώρο Ναού που και τότε - όπως και σήμερα - αποτελούσε τον ιερό τόπο προσκυνήσεως πλήθους ευλαβών πιστών που συνέρρεαν από την πόλη μας, από την περιοχή μας αλλά και από την Ελλάδα ολόκληρη.Οι αείμνηστοι συμπολίτες μας αγάπησαν την Εικόνα από καρδιάς, επειδή ήταν ήδη σε θέση να εκτιμήσουν και να κατανοήσουν την ποιότητα της τέχνης που εκόμιζε, εφόσον εκατό και πλέον χρόνια πριν από τη φιλοτέχνηση της «Προσευχής του Χριστού» ο Κωνσταντίνος Φανέλλης είχε φροντίσει να εκλεπτύνει το καλλιτεχνικό κριτήριό τους, χάρη στις δικές του Εικόνες με τις οποίες είχε στολίσει τους Ναούς της πόλεώς μας. Εάν τα έργα του Φανέλλη είχαν εξοικειώσει τους παλιούς Αιγιώτες με εκείνου του είδους τη Δυτική Τέχνη που έχει ρίζες στην Καθολική Ιταλία (τη χώρα δηλαδή στην οποία ο Φανέλλης σπούδασε τη Ζωγραφική), η «Προσευχή του Χριστού» τούς ανήγγειλε την ύπαρξη μίας άλλης συγγενούς Αγιογραφικής Τεχνοτροπίας, με καταβολές όμως από το Βορρά, από την Ορθόδοξο Ρωσική Εκκλησιαστική Τέχνη: όπως έχουμε ήδη επισημάνει στις παρούσες αναρτήσεις όταν μας εδόθη η ευκαιρία, η τεχνοτροπία των Εικονογραφικών Εργαστηρίων του Αγίου Όρους κατά την εποχή εκείνη βρίσκεται μεν εναρμονισμένη με την Κλασική Αναγεννησιακή Δυτική Τέχνη, αντανακλά ωστόσο το πνεύμα της Ρωσικής Θρησκευτικής Τέχνης. Η «Προσευχή του Χριστού» της Τρυπητής αποτελεί δίχως αμφισβήτηση (όπως επισημάναμε πολλές φορές  κατά τη διαδρομή των άρθρων της παρούσης σειράς) το απολύτως πιστό αντίγραφο τού Κλασικής Τεχνοτροπίας πίνακα του Γερμανού ζωγράφου Heinrich Hofmann. Ο Ιερομόναχος Αθανάσιος Δανιηλίδης όμως, προκειμένου να μετατρέψει τον κλασικό αυτό ευρωπαϊκό πίνακα που είχε ως πρότυπο σε Εικόνα, εισήγαγε στοιχεία με στόχο η σύνθεσις του έργου να εναρμονιστεί με έναν Εικονογραφικό Κόσμο Πνευματικό, και κυρίως Ορθόδοξο. Προκειμένου για παράδειγμα να αποτυπώσει την Μορφή του Αγγέλου που ίπταται και κρατά το Άγιο Ποτήριο, είχε κατά νου Ρωσικά Εικονογραφικά πρότυπα.

 

  

Τι να πρωτοθαυμάσει κανείς σε αυτή την υπέροχη ελαιογραφία του Μοναχού Αγιογράφου; Τη νυχτερινή, μυσταγωγική ατμόσφαιρα που πλανάται στη σύνθεση απ’ άκρου εις άκρο ή τη χρωματική μετάβαση από το νεφοσκεπή, δραματικό μολυβένιο ουρανό στο χρυσαφένιο φως της Δόξης που αντανακλά στα αριστερά του έργου, από το μέσον της οποίας ο Άγγελος προτείνει το Άγιο Ποτήριο στον εκστατικό και εναγώνιο Ιησού;

Όμως, δεν ήταν μόνο οι φιλακόλουθοι πιστοί που θαύμασαν το έργο, δεν ήταν οι «άνθρωποι» της Τρυπητής που αιστάνθηκαν υπερήφανοι για την επιλογή τους στο χρωστήρα και στο πρόσωπο του Μοναχού Αγιογράφου, ήταν εξ’ ίσου και οι ζηλευτοί και ταλαντούχοι ντόπιοι καλλιτέχνες – Αγιογράφοι που ευθύς εξ’ αρχής εμπνεύστηκαν από την Εικόνα και την αντέγραψαν κατά τα επόμενα χρόνια ο ένας μετά τον άλλο, καθείς με τις δικές του δυνάμεις.

 

 

 

Ανάμεσα στους ποικίλους θαυμαστές της Εικόνος και οι Αιγιώτες Αγιογράφοι του καιρού εκείνου. Ο λησμονημένος σήμερα ερασιτέχνης Αγιογράφος και Μουσικός Ευστράτιος Βαρδάκης (Κρήτη, Εμπρόσνερος Αποκόρωνα Χανίων 1901 – Αίγιο 11 Οκτωβρίου 1961) αγάπησε εξαρχής το έργο. Το «φύλαξε» στην καρδιά του μέχρι τη στιγμή που με αφορμή την κατάλληλη παραγγελία στα χρόνια του ’50, έσπευσε να το αντιγράψει με χαρά σε ένα δικό του έργο με προορισμό την κεντρική εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο ημιορεινό γειτονικό χωριό της Μαμουσιάς. Στο έργο του ο Βαρδάκης άπλωσε ταυτόχρονα την αγάπη του για τη Ζωγραφική, την αδυναμία του για την Αγιορείτικη Αγιογραφική Τεχνοτροπία και την ιδιαίτερη λατρεία που έτρεφε για την «Προσευχή», την Εικόνα που κατ’ εξοχήν θαύμαζε στο Τέμπλο της Τρυπητής.

 

 

 

Αλλά κι αυτός ο καταξιωμένος Αγιογράφος της εποχής εκείνης Αθανάσιος Σταθακόπουλος (Αίγιο 1884 – 9 Οκτωβρίου 1942) που τη χρονιά της φιλοτεχνήσεως της «Προσευχής» διήγε το πεντηκοστό έτος της ζωής του και βρισκόταν στην πιο ώριμη καλλιτεχνική και επαγγελματική του στιγμή κυριαρχώντας στον τόπο μας με τον χρωστήρα του, όταν αντίκρισε το έργο αναπόλησε με συγκίνηση τη δική του μαθητεία στο «Περιβόλι της Παναγίας», όταν στα Εικονογραφικά Εργαστήρια του Άθωνα ως νεαρός μαθητευόμενος Αγιογράφος διδάχτηκε τα εικαστικά μυστικά της  Αναγεννησιακής Τεχνοτροπίας, δίπλα στους Αγιογράφους Μοναχούς της Αδελφότητος της Σκήτης της Αγίας Άννης, των Παχωμαίων και των Δανιηλαίων. Η ενόραση της κορυφώσεως του Θείου Δράματος που ηλεκτρίζει με εσωτερικότητα τα αμφίδρομα βλέμματα του Αγγέλου και του Ιησού στην Εικόνα της «Προσευχής» του Δανιηλίδη, έκανε το νου του Σταθακόπουλου να φτερουγίσει στον Ναό του Αγίου Γεωργίου στην Τέμενη, όπου στα 1928 (έξι χρόνια πριν τη δημιουργία της Εικόνας της Τρυπητής) είχε και ο ίδιος κοπιάσει προκειμένου να καταφέρει να δημιουργήσει ένα αντιστοίχου ποιότητος έργο για την Ωραία Πύλη της εκκλησίας του γειτονικού μας χωριού: με τη διαφορά, πως στην Εικόνα της Τρυπητής η έκφραση του Προσώπου του Χριστού αντανακλά ένταση και αγωνία ενώ στην Εικόνα της Τέμενης, ο Σταθακόπουλος προσέδωσε στην Μορφή του Κυρίου τα χαρακτηριστικά της υποταγής και της υπομονής.

 

 

Κατά τα νεότερα χρόνια ο Αιγιώτης ζωγράφος και Αγιογράφος Κωνσταντίνος Ανδρεάδης (Αίγιο 1912 – 1984) [στο περιεχόμενο του εικαστικού κόσμου των Εικόνων του καθίσταται εμφανές το πόσο ο ίδιος αισθανόταν στους καλλιτεχνικούς του ώμους το βάρος της Εικονογραφικής Παραδόσεως της ιδιαιτέρας μας Πατρίδος] θα αντλήσει έμπνευση από την Εικόνα της Τρυπητής, προκειμένου το 1972 να αναδημιουργήσει μια ανάλογη πνευματική ατμόσφαιρα στο νυχτερινό τοπίο της δικής του «Προσευχής» - ελαιογραφία σε ξύλο χάρμπορντ (το ξύλο πάνω στο οποίο αγαπούσε να ζωγραφίζει ο αείμνηστος) με προορισμό την Ωραία Πύλη του Ιερού Ενοριακού Ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Ριζόμυλο.

 

 

Από τη χορεία των Αιγιωτών Εικονογράφων, πως θα ήταν δυνατό να απουσιάσει ο Ανδρέας Δάλλας (Αίγιον 1916 – Αθήνα, Ζωγράφου 1992); Στη δεύτερη κατά διαδοχή ανακαίνιση του Τέμπλου που έλαβε χώρα το 1957 του Ιερού Εξωκκλησίου του Μάρτυρος Αγίου Νικολάου του Νέου του εν Βουναίνοις στο Βουλωμένο Αιγίου, ο Δάλλας εκτός από τις τέσσερις Δεσποτικές Εικόνες φιλοτέχνησε επίσης το Βήλο που φράσσει το κενό της Ωραίας Πύλης, στο οποίο αποτύπωσε μία ακόμη παραλλαγή της «Προσευχής του Χριστού».

Αίγιον, Μάρτιος 2019

Σπυρίδων Κρητικός, Ζωγράφος

Top