ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΠΑΛΑΙΟΜΟΝΑΣΤΗΡΟΥ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΑΓΙΑΣ ΛΑΥΡΑΣ

Οἱ περισσότεροι γνωρίζουν τήν ἱστορία τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Ἁγίας Λαύρας, ἡ ὁποία φιλοξενεῖ ἀνεκτίμητους «θησαυρούς» τοῦ Ἔθνους, ἐλάχιστοι ὅμως ξέρουν πώς λίγα μέτρα μακριά βρίσκεται ἀκόμη ἕνα σημαντικό βυζαντινό μνημεῖο, τό Παλαιομονάστηρο, ἐκεῖ ὅπου λειτούργησε γιά πρώτη φορά ἡ Μονή τό 961. Μετά ἀπό πολλά χρόνια ἐγκατάλειψης τό σημαντικό αὐτό βυζαντινό μνημεῖο, μέ χρηματοδότηση τοῦ Ἱδρύματος Α.Γ. Λεβέντη, ἀποκτᾶ τή χαμένη τοῦ αἴγλη χάρη στίς ἐργασίες πού ἀνέλαβε καί ὑλοποίησε ἡ 6η Ἐφορεία Βυζαντινῶν Ἀρχαιοτήτων, στή δικαιοδοσία τῆς ὁποίας ἀνήκει ὁ μικρός ναός.

Στό Παλαιομονάστηρο ἔγιναν σημαντικές ἐργασίες, κυρίως συντήρηση τῶν τοιχογραφιῶν, ὑπό τήν ἐπίβλεψη τῆς προϊσταμένης τῆς 6ης Ἐφορείας, Ἀρχαιολόγου, Ἀναστασίας Κουμούση, οἱ ὁποῖες καί θά συμβάλουν καθοριστικά στήν ἀνάδειξη τοῦ βυζαντινοῦ αὐτοῦ θησαυροῦ.
Ἡ κατασκευή τῆς Μονῆς ξεκίνησε τό 961 στήν θέση Παλαιομονάστηρο πού βρίσκεται 300 μέτρα νοτιοδυτικά του σημερινοῦ μοναστηριοῦ. Αὐτή ἡ πρώτη Μονή καταστράφηκε ὁλοσχερῶς ἀπό φωτιά τό 1585. Ἡ Μονή ἔμεινε ἔρημη γιά 15 χρόνια ὥσπου κάποιος ἐνάρετος Καλαβρυτινός ράπτης ὀνόματι Ἰωάννης ἀπογοητευμένος ἀπό τίς ἀπιστίες τῆς συζύγου τοῦ ἀποφάσισε νά ἀφήσει τά ἐγκόσμια καί νά ξαναχτίσει τή μονή τῆς Ἄγ. Λαύρας. Τόν πλαισίωσαν παλαιότεροι καί νεώτεροι μοναχοί καί τόν ἀνέδειξαν ἡγούμενο. Τό 1689 ἡ μονή μεταφέρθηκε στή σημερινή της θέση. Τό Παλαιομονάστηρο, λαξευμένο μέσα στό βράχο ἔχει τοιχογραφίες βυζαντινῶν καί μεταβυζαντινῶν χρόνων. Εἶναι σπηλαιώδης σταυρεπίστεγος ναός, πού κτίστηκε ἀρχικῶς ὡς μονόκλιτος, ἐνῶ ἀργότερα ἐπεκτάθηκε κατά πλάτος ἐξαιτίας τοῦ ὑπάρχοντος γκρεμοῦ καί ἔγινε δίκλιτος. Τό Ἱερό Βῆμα καί τμῆμα τῆς νότιας πλευρᾶς τοῦ ναοῦ ἀναπτύσσονται μέσα στό βράχο. Ἡ μορφολογία τοῦ ἐδάφους ἐπιτρέπει τήν πρόσβαση μόνο ἀπό τή βόρεια πλευρά, ὅπου ὑπῆρχε νάρθηκας. Σήμερα ἀπό τό νάρθηκα σώζονται ἡ βορειοανατολική του γωνία, ἡ γένεση τῆς θολοσκέπαστης ὀροφῆς καί δύο κόγχες ἀνατολικά. Τό καθολικό διακοσμεῖται μέ τοιχογραφίες βυζαντινῶν (Ἱερό Βῆμα) καί μεταβυζαντινῶν χρόνων (κυρίως ναός, νάρθηκας). Στό Ἱερό Βῆμα διατηροῦνται δύο στρώματα τοιχογραφιῶν, οἱ ὁποῖες ἀνήκουν σέ διαφορετικές χρονολογικές φάσεις. Ἡ ὑψηλή ποιότητα αὐτῶν τῶν παλαιολόγειων τοιχογραφιῶν πιστοποιεῖ τήν ἄγνωστη ἀπό ἱστορικές πηγές ἀκμή τῆς Ἁγίας Λαύρας κατά τόν 14ο αἰώνα καί εἶναι δηλωτική της παιδείας τῶν ἐντολέων τῆς εἰκονογράφησης καί τῆς οἰκονομικῆς τους δυνατότητας, πού σέ μιά ἐποχή γενικότερης πενίας, τούς ἐπιτρέπει νά μετακαλοῦν γιά νά διακοσμήσουν τόν ναό προικισμένους ζωγράφους ἐνήμερους γιά τίς σύγχρονες τάσεις ζωγραφικῆς. Στόν κυρίως ναό καί τόν νάρθηκα οἱ τοιχογραφίες ἐκπροσωποῦν τό λαϊκό τεχνοτροπικό ρεῦμα τῆς ζωγραφικῆς του 17ου αἰώνα, τό ὁποῖο χαρακτηρίζεται ἀπό ἁπλοϊκά στοιχεῖα ἀντικλασικοῦ χαρακτήρα πού σύμφωνα μέ τήν ἐπιγραφή πού διατηρεῖται στό βόρειο κλίτος εἶναι ἔργα τοῦ ἱερομόναχου Ἀνθίμου.
Οἱ τοιχογραφίες τοῦ ἱεροῦ χρονολογοῦνται στόν 14ο αἰώνα, εἶναι ὑψηλῆς ποιότητας καί πιστοποιοῦν μιά ἄγνωστη ἀπό ἱστορικές πηγές, ἀκμή τῆς Ἁγίας Λαύρας κατά τήν περίοδο τῶν Παλαιολόγων. Οἱ ὑπόλοιπες τοιχογραφίες ἀνήκουν στούς μεταβυζαντινούς χρόνους, εἶναι λαϊκότροπες καί χρονολογοῦνται μέ ἐπιγραφή τό 1645. Γιά τή συντήρηση τῶν τοιχογραφιῶν ὑπῆρχε ἐγκεκριμένη μελέτη πού εἶχαν συντάξει οἱ συντηρητές τῆς Ἐφορείας, Ζώης Γκρίλλας καί Ἀναστασία Σαμπαζιώτη. Τό Ἵδρυμα Α.Γ. Λεβέντη καί τό Ἵδρυμα Χ.Κ. Λεβέντη ἀνέλαβαν τή δαπάνη συντήρησης τῶν τοιχογραφιῶν στό πλαίσιο τῆς προστασίας, ἀνάδειξης καί προβολῆς μνημείων τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ, ἐντός καί ἐκτός Ἑλλάδος. Οἱ ἐργασίες ξεκίνησαν τόν Ἀπρίλιο τοῦ 2008, ἐνῶ ἡ πρώτη φάση ὁλοκληρώθηκε τόν περασμένο Ὀκτώβριο. Στό μνημεῖο ἀπασχολήθηκε συνεργεῖο πού ἀποτελοῦσαν τέσσερις συντηρητές καί τέσσερις βοηθοί. Ἡ συνολική ἐπιφάνεια πού καταλαμβάνουν οἱ τοιχογραφίες εἶναι 180 τ.μ. Πρέπει νά ἀναφέρουμε πώς στή διάρκεια τῶν ἐργασιῶν ἐπισκέφθηκε τό μνημεῖο δύο φορές ὁ κ. Χάρης Λεβέντης. Οἱ ἐργασίες συντήρησης ἀναμένεται νά ὁλοκληρωθοῦν ἐντός του 2009.
Συγκεκριμένα, οἱ ἐργασίες πού πραγματοποιήθηκαν εἶναι:
- Καθαρισμός ζωγραφικῆς ἐπιφάνειας ἀπό ἅλατα, ἐπιχρίσματα μέ μηχανικό ἤ καί χημικό τρόπο
- Στερέωση τοιχογραφιῶν
- Ἀπάλειψη νεοτέρων χαράξεων
- Αἰσθητική ἀποκατάσταση (χρωματικές συμπληρώσεις) χωρίς νά ἀλλοιωθεῖ τό ὕφος τοῦ ζωγραφικοῦ συνόλου.

Top