Σπυρίδωνος Κρητικού, Ζωγράφου: Το Ιερό Εξωκκλήσιο του Αγίου Νικολάου του Νέου του εν Βουναίνοις στο Βουλωμένο Αιγίου (Πρώτο)

Σε μικρή απόσταση από την πόλη του Αιγίου προς τα νοτιοδυτικά υψώματα, στο μέσον του ειδυλλιακού περιβάλλοντος

της μέχρι πρόσφατα παντελώς ακατοίκητης, κατάσπαρτης από ελαιώνες και αμπελώνες αγροτικής περιοχής που αποκαλείται Βουλωμένο, στη σκιά των ασημένιων φυλλωμάτων αιωνόβιων ελαιόδενδρων, διακρίνεται ο λευκός και μικρός ορθογώνιος όγκος του Εξωκκλησίου του Αγίου Νικολάου του Νέου. Πρόκειται για έναν από τους παλαιότερους σωζόμενους Ναούς του Αιγίου και της ευρύτερης περιοχής, όπως μαρτυρά η εντοιχισμένη στο υπέρθυρο της δυτικής πύλης λιθανάγλυφη Κτητορική Επιγραφή, σύμφωνα με την οποία η οικοδόμηση της εκκλησίας έλαβε χώρα κατά το έτος 1816.

 

 

Σε πολλά μέρη της Κεντρικής και Βόρειας Ελλάδας οι φιλακόλουθοι και ευλαβείς πιστοί συνηθίζουν να αποκαλούν από σεβασμό τους παλαιούς Ναούς του τόπου τους, δίχως διάκριση, «Αρχαίους». Σύμφωνα με  τη Χριστιανική Αρχαιολογία οι Ναοί αυτοί δεν είναι, φυσικά, «Αρχαίοι», παρά ανήκουν στα Νεότερα Μνημεία. Κατ’ αναλογία τής εκτιμήσεως που τρέφουν οι Βορειοελλαδίτες συμπατριώτες μας για τους παλαιούς Ναούς του τόπου τους, θα μπορούσαμε κι εμείς να χαρακτηρίσουμε το Ναό του Αγίου Νικολάου του Νέου στο Βουλωμένο όχι μόνο «Νεότερο Εκκλησιαστικό Αρχιτεκτονικό Μνημείο» αλλά και «Αρχαίο».

Ο Ναός τιμάται με την αγάπη, τον σεβασμό και την ευλάβεια των ιδιοκτητών των πέριξ του Αγίου Νικολάου κτημάτων και των οικογενειών τους, οι οποίοι επιπροσθέτως φροντίζουν και επιμελούνται την εκκλησία, και οι οποίοι με προθυμία και συγκίνηση μας παρείχαν από καρδίας πληροφορίες πολύτιμες για την τεκμηρίωση της παρούσης εργασίας. Από τη θέση αυτή, τους ευχαριστούμε θερμά. Ανάμεσά τους, οι κύριοι Γεώργιος Κατσαρέλλης και Γεώργιος Ψαρράκος - ενενήντα έξι ετών σήμερα - καθώς και ο γιός του Νικόλαος. (Ο μακαριστός αδελφός του Γεωργίου Ψαρράκου, Παναγιώτης, ξυλουργός, το 1957 ανακατασκεύασε τμήμα του υπάρχοντος σήμερα Τέμπλου του Ναού). Την προσπάθειά μας συνέδραμαν επίσης οι κύριοι Κωνσταντίνος Γκιώνης, Μιχαήλ Ντρίνιας, Παναγιώτης Τρίψας, καθώς και η κυρία Πηνελόπη, χήρα του μακαριστού Ιεροψάλτου Κωνσταντίνου Κατσιβάλη (Αίγιο 1935-2002) η οποία μας παραχώρησε ευγενικά τη μοναδική ευρισκόμενη παλαιά ασπρόμαυρη φωτογραφία του Ναού, στην οποία μάλιστα εμφανίζεται το «Δένδρο» που άλλοτε ορθωνόταν πλησίον της δυτικής όψεως της εκκλησίας.

Όλοι οι ανωτέρω, αναφέρθηκαν στην ιδιαίτερη φροντίδα και προστασία με τις οποίες για πολλές δεκαετίες περιέβαλλε το Ναό κατά το παρελθόν ο μακαρίτης εδώ και χρόνια συμβολαιογράφος Αιγίου Βάσος Αντωνόπουλος, το Αρχείο του οποίου έχει περιέλθει στο Γραφείο του κυρίου Αθανασίου Παναγοπούλου, Δημάρχου σήμερα του Δήμου Αιγιαλείας.

Αξιοπαρατήρητο παραμένει το γεγονός, πως ο ιστορικός Αρίστος Σταυρόπουλος ενώ στο Σύγγραμμά του «Ιστορία της Πόλεως Αιγίου» (Έκδοσις Τύπος Αγγέλου Κουλουμπή, Πάτρα 1954) και στη σελίδα 591 αφιερώνει ξεχωριστό κεφάλαιο που αριθμεί εννέα σελίδες υπό τον Τίτλο: «Οι Ναοί του Αιγίου», στο οποίο κάνει διεξοδική αναφορά στους Ναούς, στα Παρεκκλήσια και στα Εξωκκλήσια του Αιγίου και της ευρύτερης περιοχής και μάλιστα όχι μόνο σε αυτά που διασώζονται αλλά και σε εκείνα που έχουν εκλείψει, για τον Άγιο Νικόλαο στο Βουλωμένο δεν γράφει τίποτε.

Αντιθέτως, ο ιστοριοδίφης, συμβολαιογράφος και παλαιός Δήμαρχος της πόλεως Γεώργιος Παναγόπουλος (1910 – 1988), στο βιβλίο «Αίγιο Μνημεία και Τέχνη», στην σελίδα 35 και υπό τον Τίτλο: «Ο Άγιος Νικόλαος στο Βουλωμένο» αναφέρει: «Με σταθερό σημείο αναφοράς την εκκλησία της Φανερωμένης παρατηρεί κανείς στον χάρτη (ο αείμνηστος, εννοεί τον Χάρτη της Βοστίτσας που εμπεριέχεται στο Κτηματολόγιο που συνέταξαν οι Βενετοί το 1700) ότι στο νότιο άκρο της συνοικίας του Αγίου Γεωργίου και νοτιοανατολικά της Φανερωμένης υπάρχει και άλλη εκκλησία ονόματι Άγιος Νικόλαος, μικρότερη από την προηγούμενη. Θα ήταν επισφαλές να υποστηρίξουμε ότι η εκκλησία αυτή ταυτίζεται με την σημερινή του Αγίου Νικολάου που βρίσκεται στην αγροτική περιφέρεια (VWLOMENO) VOLWMENO κατά τους Βενετούς, εκτός κι αν υποθέσουμε πως από εσφαλμένη πληροφόρηση ή λάθος υπολογισμό ο Ναός δεν τοποθετήθηκε σωστά στο βενετικό χάρτη. Στο υπέρθυρο της κυρίας εισόδου στο ναΐσκο του Αγίου Νικολάου στο Βουλωμένο, υπάρχει θραύσμα από κτητορική επιγραφή η οποία αναγράφει: «...ΑΝΑ...1816...ΕΓΙΟΝ». Η αποσπασματική ανάγνωση [...ΑΝΑ...] που έκαμε ο Παναγόπουλος στη λέξη που στην επιγραφή προηγείται της χρονολογίας 1816, τον οδήγησε στην παρερμηνεία της. Και ενώ επί της ουσίας η λέξη αυτή απαθανατίζει το επώνυμο του κτήτορα του Ναού: «ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ», ο αείμνηστος Δήμαρχος τη διάβασε ως: ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΙΣ. Λόγω της παρερμηνείας αυτής, ο ίδιος εξέλαβε ότι η χρονολογία 1816 δεν προσδιορίζει το έτος της αρχικής κτήσεως αλλά το έτος κατά το οποίο η εκκλησία ανακαινίστηκε. Ορμώμενος επομένως ο αιγιολάτρης ιστοριοδίφης από την πεποίθησή του πως ο Ναός του Αγίου Νικολάου υπήρχε πριν από την αναγραφόμενη χρονολογία και οπωσδήποτε πριν από το 1700, πιθανολογεί πως οι Βενετοί Κατακτητές συμπεριέλαβαν το Εξωκκλήσιο στον Χάρτη, όμως το τοποθέτησαν σε εσφαλμένη θέση.

 

 

Γενική εξωτερική άποψις του Ιερού Εξωκκλησίου του Αγίου Νικολάου στο Βουλωμένο από νοτιοδυτικά. Διακρίνεται το διπλό, αμφικλινές κεραμοσκέπαστο στέγαστρο που διατρέχει τη βόρεια και τη δυτική όψη του Ναού, το οποίο αποτελεί την πλέον πρόσφατη επέμβαση καλλωπισμού. Είναι σύγχρονο με την ανακατασκευή της στέγης και της κεραμώσεώς της, οι εργασίες της οποίας έλαβαν χώρα μετά τον Σεισμό της 15ης Ιουνίου 1995. Στη φωτογραφία διακρίνεται επίσης το τοξωτό, μονόχωρο Κωδωνοστάσιο του Εξωκκλησίου. Τα επιχρίσματα που έχουν επικαλύψει όλες τις επιφάνειες του Ναού, δεν επιτρέπουν να διαπιστώσουμε εάν το Κωδωνοστάσιο είναι σύγχρονο πρόσκτισμα, διαμορφωμένο στην πρόσφατη ανακαίνιση κατά την οποία προσετέθησαν οι λευκές επικαλύψεις ασβεστοαμμοκονιάματος σε όλες τις εξωτερικές και εσωτερικές επιφάνειες του Εξωκκλησίου. Παρ’ όλες τις αλλεπάλληλες σύγχρονες επεμβάσεις με σκοπό το «νοικοκύρεμα» του οικοδομήματος, που ωστόσο το έχουν «καμουφλάρει» τόσο κατά το εξωτερικό όσο και κατά το εσωτερικό, το Εξωκκλήσιο δεν έχει αποβάλλει την αρχική αρχιτεκτονική του δομή, που είναι αυτή της μονόχωρης Βασιλικής με δίριχτη στέγη, δίχως Τρούλο.

 

 

Πλάγια προοπτική δυτική εξωτερική άποψη από τη νότια πλευρά του Ιερού Εξωκκλησίου του Αγίου Νικολάου. Στο σημείο αυτό του περιβόλου του Ναού υψωνόταν άλλοτε το «Δέντρο». Στην ασπρόμαυρη φωτογραφία που τραβήχτηκε το 1971 από την βορειοδυτική πλευρά που πρόκειται να παρουσιάσουμε σε επόμενη ανάρτησή μας και την οποία όπως προαναφέραμε μάς προσέφερε γενναιόδωρα η σεβαστή κυρία Πηνελόπη Κατσιβάλη για τους σκοπούς της εργασίας μας, εμφανίζεται το «Δέντρο», που ήταν ένα τεράστιο αιωνόβιο δέντρο που εξακολουθούσε να ορθώνεται έως και πριν λίγα μόλις χρόνια στο προαύλιο του Εξωκκλησίου, απέναντι από τη δυτική πύλη. Το δέντρο εκείνο, για το οποίο ουδείς εξ’ όσων μας μίλησαν για το Εξωκκλήσιο μπόρεσε να προσδιορίσει σε ποιο ακριβώς είδος ανήκε, υπήρξε για τους ευσεβείς πιστούς το «Αγαθό Πνεύμα» του Ναού, μία παρουσία απαραίτητη για τον Άγιο Νικόλαο, μια ευλογία ιδιαίτερη. Οι περίοικοι ιδιοκτήτες κτημάτων, που τα καλοκαίρια παρακολουθούσαν τη Θεία Λειτουργία και προσεύχονταν κάτω από τη σκιά και τη δροσιά του, ακόμη δε μπορούν να πιστέψουν πως το «Δέντρο» ξαφνικά ξεράθηκε και πολύ περισσότερο πως κατόπιν, κάποιοι το έκοψαν απερίσκεπτα, ενώ θα μπορούσε, αν και ξερό, να μεταμορφωθεί σε μια μικρή Πλατανιώτισσα, με Προσκυνητάριο Εικόνων στο τεράστιο κοίλωμά του και με Καθαγιασμό Αγίας Τραπέζης για τις υπαίθριες Ιερουργίες.        

Αίγιον, Απρίλιος 2019, προ του Αγίου Πάσχα

Σπυρίδων Κρητικός, Ζωγράφος

Top