Σπυρίδωνος Κρητικού, Ζωγράφου: Το Ιερό Εξωκκλήσιο του Αγίου Νικολάου του Νέου του εν Βουναίνοις στο Βουλωμένο Αιγίου (Δεύτερο)

Πριν επιχειρήσουμε την περιγραφή της αρχιτεκτονικής εκφράσεως του Εξωκκλησίου του Αγίου Νικολάου του Νέου, αισθανόμαστε

την ανάγκη να επισημάνουμε την καθολική αισθητική αλλοίωση που παρουσιάζει σήμερα ο Ιερός Ναός, που οφείλεται στην ολοκληρωτική επικάλυψή του, τόσο κατά το εξωτερικό όσο και κατά το εσωτερικό, με επιχρίσματα λευκού σοβά τα οποία στέρησαν από το μνημείο παντελώς την αρχική εικόνα που άλλοτε εμφάνιζε. Παρά τις ποικίλες επαφές με σκοπό την άντληση πληροφοριών που είχαμε με τους Σεβασμίους Πατέρας που υπηρέτησαν παλαιότερα τον Άγιο Νικόλαο το Νέο ως Εφημέριοι και Λειτουργοί και με τους κατά περιόδους Επιτρόπους, όπως και με τους περιοίκους ιδιοκτήτες κτημάτων αλλά και επιπλέον, με όσους τα καλοκαίρια αγαπούν να εκκλησιάζονται στο μαγευτικό αυτό περιβάλλον και εξακολουθούν να διατηρούν αναμνήσεις από τη μορφή που είχε παλαιότερα ο Ναός, δυστυχώς, δε μας εδόθη η δυνατότης να προσδιορίσουμε ούτε το έτος, ούτε καν να προσεγγίσουμε την εποχή κατά την οποία έλαβαν χώρα οι εργασίες επικαλύψεως των όψεων. Κάποιες από τις αλληλοαντικρουόμενες ειδήσεις που λάβαμε, θέλουν ο Ναός να σοφατίστηκε αμέσως μετά το Σεισμό της 15ης Ιουνίου 1995 στα πλαίσια της ολοκληρώσεως των εργασιών στερεώσεως του κτίσματος από τις βλάβες που είχε τότε υποστεί ενώ κάποιες άλλες, ανάγουν τις εργασίες αυτές σε χρόνο παλαιότερο, στο βάθος πενήντα ή εξήντα ετών. Στην ασπρόμαυρη  ωστόσο φωτογραφία που με γενναιοδωρία μας παραχώρησε η κυρία Πηνελόπη Κατσιβάλη που ελήφθη τον Αύγουστο του 1974 και απεικονίζει την ενδεκάμηνη τότε θυγατέρα της Αναστασία να στέκεται στην ακμή που σχηματίζουν η βόρεια με τη δυτική πρόσοψη της Εκκλησίας, ο Άγιος Νικόλαος εμφανίζεται ήδη σοφατισμένος.

 

 

Οι απόψεις μας για τη μεθοδολογία που ακολουθήθηκε κατά την οικοδόμηση τις οποίες εκθέτουμε στο κείμενό μας πιο κάτω, προς το παρόν παραμένουν εικασίες, λόγω των επιχρισμάτων που έχουν επικαλύψει το Εξωκκλήσιο και δε μας επιτρέπουν να έχουμε την εικόνα του μνημείου όπως διατηρείτο στην αρχική της μορφή. Η επαλήθευση των εικασιών μας θα προϋπέθετε την αφαίρεση των επιχρισμάτων και την επιτόπου εξέταση των μεθόδων της κατασκευής του Ναού.

Για παράδειγμα, τα επιχρίσματα δε μας επιτρέπουν να επαληθεύσουμε την αίσθηση που μας διακατέχει, σύμφωνα με την οποία οι Κτήτορες κατά την ανέγερση του Αγίου Νικολάου ακολούθησαν την παγιωμένη κατά την εποχή εκείνη μέθοδο της επιλεκτικής χρησιμοποιήσεως και ενσωματώσεως στο οικοδόμημα αρχαίου δομικού υλικού, σπαραγμάτων δηλαδή με προέλευση αρχαίους ειδωλολατρικούς ναούς. Η χάραξη της Κτητορικής Επιγραφής η οποία βρίσκεται ενσωματωμένη στο υπέρθυρο της Δυτικής Πύλης του Ναού, που απ’ ότι φαίνεται σμιλεύτηκε σε θραύσμα αρχαίου μαρμάρου, ενισχύει την εικασία μας.

Η εκτεταμένη χρησιμοποίηση κατά την ανέγερση Χριστιανικών Ναών σε όλη τη Βυζαντινή Περίοδο και την αμέσως επόμενη της Τουρκοκρατίας, μαρμάρων με προέλευση μνημεία της Αρχαιότητος και μάλιστα, η ενσωμάτωσίς τους σε διακεκριμένα σημεία του οικοδομήματος, αποσκοπούσε στην άμεση και ανέξοδη εξεύρεση πρόσφορου οικοδομικού υλικού, είχε όμως επίσης ως σκοπό, να αναδείξει πως η Νέα Χριστιανική Θρησκεία «πάτησε» και καθυπόταξε την προγενέστερη, την Ειδωλολατρική.

Eαν κατά τις εργασίες τυχόν αναστηλώσεως του μνημείου έλθουν στο φως ένθετα μαρμαροθετήματα ή δόμοι με προέλευση την Αρχαιότητα ενσωματωμένα στην τοιχοποιία, θα πρέπει να γίνουν στο γύρω έδαφος οι κατάλληλες τομές ώστε να διαπιστωθεί εάν ο Άγιος Νικόλαος οικοδομήθηκε σε τόπο όπου άλλοτε υπήρχε ναός ειδωλολατρικός. Τις περισσότερες φορές στους χώρους όπου υπήρχαν ειδωλολατρικοί ναοί, οι Βυζαντινοί όπως και οι νεότεροι φρόντιζαν να ανεγείρουν ναούς Χριστιανικούς, προκειμένου να συμβολίσουν με τον πλέον ανάγλυφο τρόπο την κυριαρχία της Νέας Θρησκείας στην παλαιά.

 

 

Τα επιχρίσματα με τα οποία είναι καλυμμένο το Εξωκκλήσιο δεν μας επιτρέπουν όχι μόνο να  διαπιστώσουμε εάν κατά την οικοδόμηση χρησιμοποιήθηκε αρχαίο υλικό (όπως για παράδειγμα, σε ποιά έκταση και σε ποιές θέσεις του κτίσματος πραγματοποιήθηκε η ενσωμάτωσή του) δεν μας επιτρέπουν επιπλέον να πιστοποιήσουμε ούτε αυτή τη φύση των υλικών που χρησιμοποιήθηκαν. Η απορία που μας διακατέχει αναφορικά με την ακριβή ταυτότητα του υλικού από το οποίο αποτελούνται βασικά και ζωτικής σημασίας για τη στήριξη του ναϊδρύου αρχιτεκτονικά μέλη (όπως οι ακρογωνιαίοι λίθοι, τα υπέρθυρα, οι παραστάδες ή τα ανακουφιστικά τόξα) πλανάται μετέωρη, με δίχως επί του παρόντος απάντηση. Με την αφαίρεση του ασβεστοαμμοκονιάματος και μόνο, θα αποκαλυφθεί η φύσις του υλικού. Μόνο τότε θα διαπιστωθεί εάν τα ως άνω εικαζόμενα αρχιτεκτονικά στοιχεία του οικοδομήματος ενδεχομένως αποτελούνται από μάρμαρο, πέτρα ή πωρόλιθο.

Την αισθητική αλλοίωση που έχει επιφέρει στο Ιερό Ναό η επικάλυψή του με το λευκό ασβεστοαμμοκονίαμα, ήρθαν να συμπληρώσουν τα στέγαστρα που εκτείνονται στη βόρεια και τη δυτική πρόσοψη, η κατασκευή των οποίων με σύγχρονα μεταλλικά υλικά, είναι σχετικά πρόσφατη.

Η καλαισθητική ανάδειξη του παλαιού αυτού εκκλησιαστικού μνημείου της περιοχής μας, προϋποθέτει την παράδοσή του στην επιστημονική φροντίδα Αρχαιολόγων Αναστηλωτών, οι οποίοι θα αποκαθάρουν το κτίσμα από τις ατυχείς νεότερες επεμβάσεις, αφού αφαιρέσουν τις επενδύσεις του σοβά και απομακρύνουν τα στέγαστρα, αποδίδοντας εκ νέου τον Ιερό Ναό στους ευλαβείς πιστούς, ως είχε στην αρχική του μορφή. Εάν θα πρέπει το Εξωκκλήσιο να περιβληθεί και πάλι με στέγαστρα (λόγω της τελέσεως κατά τη θερινή περίοδο της Θείας Λειτουργίας και των Ιερών Μυστηρίων υπαιθρίως), τούτα θα πρέπει να είναι κατασκευασμένα από ξύλο και να έχουν χαρακτήρα παραδοσιακό. Η Μοναστηριακή Αρχιτεκτονική της περιοχής μας προσφέρει ποικίλα και άφθονα ανάλογα πρότυπα προς μίμηση.

 

 

(Άνω): Το Ιερό Εξωκκλήσιο του Αγίου Νικολάου στο Βουλωμένο, σε γενική νοτιοδυτική εξωτερική άποψη. Ο καλλωπισμός του μνημείου με τα λευκά επιχρίσματα έχει επικαλύψει την αρχική τοιχοποιία. Το μονόλωβο μικρών διαστάσεων παράθυρο στο μέσον της Κόγχης του Αγίου Βήματος, το σόκορο του οποίου έχει παραμείνει ακάλυπτο  από σοβάδες, αποκαλύπτει εν μέρει τη φύση των υλικών της τοιχοποιίας και τη μέθοδο της κατασκευής της. Ο Ναός έχει κτισθεί από υπόλευκες, κυλινδρικού σχήματος πέτρες, που παρατίθενται σε ελεύθερη δρομική μέθοδο λιθοδομής, όπως προβλεπόταν κατά την εποχή της ανεγέρσεως για τους μικρού μεγέθους Ναούς, σαν τον Άγιο Νικόλαο. Ως συνεκτικό υλικό κατά την οικοδόμηση έχει χρησιμοποιηθεί η θηραϊκή γη (το κουρασάνι). Σύμφωνα με τους κανόνες της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής, πιστεύουμε πως στις ακμές που σχηματίζουν οι τέσσερις όψεις του Ναού ορθώνονται ακρογωνιαίοι λίθοι σε πλεκτή διάταξη που σκοπό έχουν την επαρκή στήριξη και την ασφαλή στατικότητα του οικοδομήματος ενώ σύμφωνα με τους κανόνες της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής, κατά το χτίσιμο, εικάζουμε πως επιπλέον εμφυτεύτηκαν στις προσόψεις ένθετα κεραμοπλαστικά λίθινα ή μαρμάρινα θραύσματα, προερχόμενα από ερειπιώνες μνημείων της Αρχαιότητος.   

Αίγιον, Άγιον Πάσχα 2019

Σπυρίδων Κρητικός, Ζωγράφος

Top