Σπυρίδωνος Κρητικού, Ζωγράφου: Το Ιερό Εξωκκλήσιο του Αγίου Νικολάου του Νέου του εν Βουναίνοις στο Βουλωμένο Αιγίου (Πέμπτο)

Το Εξωκκλήσιο του Αγίου Νικολάου του Νέου κατά το παρελθόν έφερε στη δυτική και τη βόρεια όψη πόρτες που ήσαν ξύλινες, δίφυλλες

«τυφλές» με δίχως ανοίγματα και με δίχως φεγγίτες. Αυτό μαρτυρά και η φωτογραφία της κυρίας Πηνελόπης Κατσιβάλη, σχετική αναφορά της οποίας κάναμε σε προηγούμενο άρθρο της παρούσης σειράς και πρόκειται να δημοσιεύσουμε σε επόμενο. Η επιφάνεια κάθε φύλλου διακόπτετο ανά ίσα διαστήματα από έξι οριζόντιες εσώσκαφες γλυφές που προσέδιδαν διακοσμητικότητα, δίχως να διασπούν την αυστηρή γραμμή εκάστης θύρας.

Οι πόρτες που εμφανίζονται στην φωτογραφία της κυρίας Κατσιβάλη δεν είναι εκείνες που τοποθετήθηκαν κατά την ανέγερση του 1816 αλλά άλλες, που αντικατέστησαν τις αρχικές στην μεγάλη ανακαίνιση του Ναού που έλαβε χώρα γύρω στα 1893.

 

Οι θύρες του Εξωκκλησίου του Αγίου Νικολάου έμοιαζαν με εκείνες των Νεοκλασικών Ναών του Αιγίου κατά τον 19ο αιώνα αλλά και με τις εξώπορτες και τις αυλόπορτες των νεοκλασικών αρχοντικών του παλιού Αιγίου, σύμφωνα με το ενιαίο πνεύμα που διέκρινε την αρχιτεκτονική της εποχής εκείνης είτε αφορούσε τα εκκλησιαστικά μνημεία είτε τις αστικές κατοικίες.

Η αντικατάσταση κατά τη δεκαετία του 1950 των παλαιότερων ξυλίνων θυρών του Εξωκκλησίου με νεότερες διάτρητες από σίδερο, μας καλεί να αφηγηθούμε με συντομία το χρονικό της αντικαταστάσεως που έλαβε χώρα κατά την ίδια δεκαετία των εξωτερικών θυρών, όλων σχεδόν των Ναών του Αιγίου. Πρωταγωνιστές στην πρωτοβουλία αυτή υπήρξαν δύο μακαριστά σήμερα πρόσωπα ιδιαιτέρως προβεβλημένα και γνωστά στην κοινωνία της πόλεως τα χρόνια εκείνα, η μνήμη των οποίων εξακολουθεί να παραμένει ζωντανή στους παλαιότερους αιγιώτες και σε όσους τους ενθυμούνται.

 

Με τα δύο αυτά πρόσωπα και την αντικατάσταση των θυρών, συνδέεται επιπλέον αλλά με πλάγιο τρόπο, ο Καθηγητής, Βυζαντινολόγος, Ναοδόμος Αρχιτέκτων, Ακαδημαϊκός και επί σειρά ετών Προϊστάμενος στη Διεύθυνση Αναστηλώσεων Αρχαίων, Μεσαιωνικών και Νεοτέρων Ιστορικών Μνημείων, Αναστάσιος Ορλάνδος (1887-1979). Ο Ορλάνδος είχε γνωριστεί κατά την περίοδο των σπουδών του στην Αθήνα και στο Παρίσι με τον αείμνηστο γιατρό Βασίλειο Διαμαντόπουλο (Λόγγος Αιγιαλείας 1905-1993) και είχε εξαρχής συνδεθεί μαζί του με εγκάρδια και ισόβια φιλία. Κατά παράκληση του αλησμόνητου ιατρού, ο Ορλάνδος προέβη το 1934 στην υλοποίηση σειράς αρχιτεκτονικών σχεδίων με σκοπό την ανέγερση νέου Ναού στο χωριό του Λόγγου, ιδιαίτερη πατρίδα του Διαμαντόπουλου, τα οποία στη συνέχεια προσέφερε γενναιόδωρα στον φίλο του. Στα σχέδια εκείνα (μετωπικές, πλάγιες όψεις και κατόψεις) που φιλοτεχνήθηκαν με ελεύθερο χέρι σε μπλε σκούρο χαρτί με λευκό μελάνι, στηρίχτηκε τα επόμενα χρόνια η ανέγερση του Ιερού Ναού του Αγίου Δημητρίου. Σήμερα φυλάσσονται με σεβασμό στο «Λαογραφικό Μουσείο Λόγγου - Μουσείο Λαδιού και Κέντρο Αχαϊκής Γης», ως κειμήλια ανεκτίμητα της νεότερης ιστορίας του χωριού.

Ανάμεσα στα μπλε σχέδια του Ορλάνδου συγκαταλέγεται και το πρωτότυπο σταυρόσχημο σκαρίφημα για τη διακόσμηση που φέρουν οι πόρτες του Αγίου Δημητρίου. Το σχέδιο αυτό άρεσε ιδιαίτερα στον Μακαριστό Πρωτοπρεσβύτερο και επί πολλές δεκαετίες Πρωθιερέα του Ιερού Καθεδρικού Ναού της Φανερωμένης Αιγίου, αείμνηστο Πατέρα Παναγιώτη Καζόλα (Αίγιο 1912-1996), ο οποίος το 1950 έλαβε την πρωτοβουλία της αντικαταστάσεως των θυρών της Φανερωμένης (ήσαν τρίφυλλες, ξύλινες με ορθογώνια φατνώματα και προήρχοντο από τον προγενέστερο Ναό, τον μετεπαναστατικό, που αφάνισε ο σεισμός του 1861) με αυτές από σίδερο που υπάρχουν σήμερα. Το σχέδιο του Ορλάνδου δεν άρεσε μόνο στον Μακαριστό Παναγιώτη Καζόλα αλλά και στον Μακαριστό Μητροπολίτη Καλαβρύτων και Αιγιαλείας Κυρό Αγαθόνικο τον Παπασταματίου (1945-1956), οπότε στο ξετύλιγμα της δεκαετίας του 1950 οι παλαιές εξωτερικές ξύλινες νεοκλασικές πόρτες των Ναών του Αιγίου αντικαταστάθηκαν η μία μετά την άλλη με σιδερένιες, που είναι πανομοιότυπα αντίγραφα των θυρών της Φανερωμένης.

 

 

Εξαίρεση αποτελεί ο Ιερός Ενοριακός Ναός των Εισοδίων.

Στη διακόσμηση που εμπνεύστηκε ο Ορλάνδος δεσπόζει ο αγκυρωτός σταυρός με ισομήκεις κεραίες που εγγράφονται είτε στο σχήμα του κύκλου είτε στο σχήμα του τετραγώνου, όπως συμβαίνει με τις θύρες του Εξωκκλησίου του Αγίου Νικολάου στο Βουλωμένο.

Θα ολοκληρώσουμε τις σκέψεις μας για τα έξωθεν του Ναού με δύο λόγια για το τεράστιο «Δέντρο», όπως όλοι το ονόμαζαν, ένα πανύψηλο, φυτεμένο άγνωστο πόσους αιώνες πριν δέντρο, με κλαδιά μεγάλα και μακριά που έριχναν το βαθύ ίσκιο τους σε όλο τον περίβολο που απλώνεται στη δυτική πρόσοψη, ολόγυρα. Όσοι μας έδωσαν πληροφορίες για το Ναό, μας μίλησαν ξέχωρα και για το δέντρο εκείνο. Κανείς ωστόσο δεν μπόρεσε να προσδιορίσει το είδος στο οποίο ανήκε. Ίσως ήταν βελανιδιά. Η ανάμνηση της μεγαλειώδους εικόνας που παρουσίαζε το δέντρο δίπλα στην Εκκλησία, έκανε τους πάντες να μας μιλήσουν με βαθιά συγκίνηση, με παλμό ψυχής και συναισθήματα θλίψης αλλά και με αισθήματα ενοχής, λες και καθένας τους ξεχωριστά υπήρξε υπεύθυνος για την ασθένειά του, το μαράζωμα και τη σταδιακή αποξήρανσή του. Η κοπή του δέντρου στη συνέχεια (πρωτοβουλία που απ’ ότι φαίνεται έγινε μονομερώς και εσπευσμένα με δίχως τη σύμφωνη γνώμη όλων) γεμίζει τους πάντες με ενοχή, καθότι όλοι είναι πεπεισμένοι πως ο κορμός του αποξηραμένου δέντρου περιέκλειε χώρο στον οποίο μπορούσε να δημιουργηθεί Προσκυνητάριο ή να καθαγιαστεί με την εγκατάσταση εκεί Αγίας Τραπέζης, για τις θερινές, υπαίθριες Θείες Λειτουργίες.

Στη φαντασία πολλών, το δέντρο εκείνο θα μπορούσε να γίνει για το Βουλωμένο, μια δεύτερη, μικρή Πλατανιώτισσα.

Αίγιον, τέλη Μαΐου 2019

Σπυρίδων Κρητικός, Ζωγράφος

Top