Σπυρίδωνος Κρητικού, Ζωγράφου: Ιερός Ναός Εισοδίων Αιγίου: Η σχεδιαστική αποτύπωση του μαρμάρινου Τέμπλου από το δημιουργό του γλύπτη Δημήτριο Περάκη και ο αρχιτέκτονας Ερνέστος Τσίλερ (Τρίτο)

Στο προηγούμενο άρθρο με πλοηγό τα πολύτιμα σχέδια του Ερνέστου Τσίλερ που φυλάσσονται στην Εθνική Πινακοθήκη παρακολουθήσαμε την αρχική έμπνευση του αρχιτέκτονα σχετικά με τη μορφή που ο ίδιος επιθυμούσε να προσδώσει στο ναό των Εισοδίων της πόλεώς μας αλλά και τη μερική απομάκρυνση από τα σχέδια αυτά που σημειώθηκε κατά την ανέγερση του κτηρίου.    

Στο σημερινό άρθρο και πριν ακόμη προχωρήσουμε - από το επόμενο - στο καθαυτό θέμα μας, την παρουσίαση του σχεδίου του μαρμαρόγλυπτου τέμπλου της εκκλησίας, θα επιμείνουμε στο σχολιασμό της ιδιαιτερότητας της αρχιτεκτονικής του ναού των Εισοδίων, μιας που η διατύπωσή του κατέχει (μαζί με τρείς ακόμη ναούς που σχεδίασε ο μεγάλος δημιουργός) ξεχωριστή θέση ανάμεσα στις δίχως τέλος επινοήσεις του.

Ο χαρισματικός αρχιτέκτονας αφίχθη στη χώρα μας το 1861 στην ηλικία των εικοσιτεσσάρων μόλις ετών, με σκοπό να επιβλέψει την ολοκλήρωση των εργασιών της ανεγέρσεως της Σιναίας Ακαδημίας Αθηνών - και ιδιαίτερα την ορθομαρμάρωση του κτηρίου - στο πόδι του αρχικού δημιουργού της, Δανού αρχιτέκτονα Θεόφιλου Χάνσεν. Ο Τσίλερ αγάπησε την Ελλάδα σα να ήταν η δική του πατρίδα και ιδιαίτερα την Αθήνα όπου έζησε έως το θάνατό του που επισυνέβη το 1923. Στην πλούσια, μακρόχρονη και δημιουργικότατη δράση του αναμόρφωσε από άκρου εις άκρο τον αρχιτεκτονικό ορίζοντα της χώρας μας με τα νεοκλασικά, απαράμιλλου κάλους, αρχιτεκτονικά στολίδια που σχεδίασε σε όλες της πόλεις της τότε επικράτειας.

Εκτός από τα δημόσια και τα ιδιωτικά κτήρια που οικοδόμησε στη χώρα μας με την προσωπική του καθοδήγηση, ο Τσίλερ επιδόθηκε με την ίδια επιτυχία στη σχεδίαση και στην ανέγερση ορθόδοξων ναών. Κατά τις πρώτες ναοδομικές δραστηριότητές του ακολούθησε παραλλαγή ρυθμού εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής ευρύτατα διαδεδομένου κατά την εποχή εκείνη στην κεντρική και τη βόρεια Ευρώπη, γνωστού ως Νεορωμανισμός. Η πρωτοβουλία του Τσίλερ να σχεδιάσει ναούς στη χώρα μας στους οποίους θα κυριαρχούσαν τα γνωρίσματα του ως άνω αρχιτεκτονικού ρυθμού, σχετίζεται ενδεχομένως με φόρο τιμής που ο ίδιος ίσως θέλησε να αποτίσει στην πατρίδα του τη Γερμανία, χώρα στην οποία ο ρυθμός αυτός έτυχε ευρύτατης αποδοχής καθ’ όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνος. Τον προσανατολισμό του ωστόσο στο Νεορωμανισμό φαίνεται πως επιπλέον υπαγόρευσε η πεποίθησή του ότι οι σύγχρονοι της εποχής του Έλληνες επρόκειτο να αγκαλιάσουν το είδος των ναών αυτών που είχε την πρόθεση να σχεδιάσει, επειδή στον αρχιτεκτονικό τους χαρακτήρα πίστευε πως θα διέκριναν τις ομοιότητες που υπάρχουν με τις τετρακιόνιες περίκεντρες σταυροειδείς τρουλαίες εκκλησίες της Μέσης Βυζαντινής Περιόδου με τις οποίες γνώριζε πως ήσαν εξοικειωμένοι, καθότι πάμπολλα παραδείγματα των εν λόγω μνημείων βρίσκονται εγκατεσπαρμένα στη χώρα μας απ’ άκρου εις άκρο. Ο ευρύτερος ελλαδικός γεωγραφικός χώρος αποτέλεσε την κοιτίδα του Νεορωμανισμού ενώ η εκκλησιαστική κτηριολογία της μέσης και της ύστερης Βυζαντινής Εποχής το αρχιτεκτονικό πρότυπό του. Από την εποχή της Φραγκοκρατίας και της διείσδυσης των Δυτικών στην Ορθόδοξη Ανατολή, στοιχεία της βυζαντινής αρχιτεκτονικής υιοθετήθηκαν αρχικά από τη γειτονική μας Ιταλία ενώ αργότερα μεταλαμπαδεύτηκαν στην κεντρική και τη βόρεια Ευρώπη, για να οριστικοποιηθεί η μορφοποίηση τους κατά τον 19ο αιώνα σε παραλλαγή ρυθμού που έλαβε το όνομα Νεορωμανισμός και που ως αλληλοδάνειο επανέκαμψε στη χώρα μας μετά την απελευθέρωση από τον τουρκικό ζυγό μέσω του νεοκλασικισμού των βαυαρών.

Η πρωτοβουλία του Τσίλερ για την ανέγερση ναών στους οποίους πρυτάνευσαν γνωρίσματα του Νεορωμανισμού, αποτέλεσε επιλογή αποκλειστικά δική του και του αρχιτεκτονικού εργαστηρίου το οποίο διηύθυνε. Ωστόσο, παρ’ όλο του ότι τα δημιουργήματα του ευφυούς αρχιτέκτονα στη χώρα μας έτυχαν καθολικού θαυμασμού και αναγνωρίσεως, τα τέσσερα και μόνο δείγματα ανεγέρσεως ναών Νεορωμανικού ύφους που αποπειράθηκε, η διακοπή κάθε συνέχειάς τους και ο αιφνίδιος προσανατολισμός του σε ναούς με αμιγώς γηγενές ελλαδικό αρχιτεκτονικό στυλ, φανερώνει πως η επιλογή του εκείνη δε βρήκε ανταπόκριση.

 

1 (2)

Ερνέστος Τσίλερ. Σχέδιο κιονόκρανου νεορωμανικού ύφους για το ναό του Αγίου Λουκά επί της οδού Πατησίων, Αθήνα. 1865 με 1870. Μολύβι, μελάνι και υδατοχρώματα σε χαρτί διαστάσεων 42Χ35 εκατοστών. Αθήνα, Εθνική Πινακοθήκη - Μουσείο Αλεξάνδρου Σούτσου.


1 (2)

Ερνέστος Τσίλερ. Ο ναός της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στο χωριό Βίλια της Αττικής. Βορειοδυτική όψη. 1893.

 

1 (3)

Ερνέστος Τσίλερ. Ο ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου Αιγίου. 1894. Δυτική όψη. Φωτογραφία πριν από το σεισμό της 15ης Ιουνίου 1995.

 

1 (4)

Ερνέστος Τσίλερ. Ο ναός του Αγίου Γεωργίου του Ιδρύματος Χατζηκώστα επί της οδού Πειραιώς στην Αθήνα. Νοτιοανατολική όψη. 1902.

 

Οι τέσσερις ναοί νεορωμανικού ύφους που σχεδίασε ο Τσίλερ στην Ελλάδα είναι (κατά χρονολογική διαδοχή οικοδομήσεως), ο Άγιος Λουκάς στην οδό Πατησίων στην Αθήνα κατά το 1865 με 1870, η Μεταμόρφωση του Σωτήρος στο χωριό Βίλια της Αττικής στα 1893, τα Εισόδια της Θεοτόκου της πόλεώς μας στα 1894 και το 1902, ο ναός του Αγίου Γεωργίου του Ιδρύματος Χατζηκώστα επί της οδού Πειραιώς, επίσης στην Αθήνα. Μετά την απομάκρυνση του Τσίλερ από τον Νεορωμανισμό ο ρυθμός αυτός δε βρήκε ουδεμία συνέχεια στην Ελλάδα, με κανέναν από τους διαδόχους του αρχιτέκτονες δημιουργούς που μεγαλούργησαν στην εκκλησιαστική ναοδομία της εποχής να οικοδομήσουν εκκλησίες κατά τα περιορισμένα, έστω, πρότυπα του βαυαρού. Έτσι, τα μόνα δείγματα Νεορωμανισμού στη χώρα μας παραμένουν οι τέσσερις εκκλησίες που αναφέραμε με δημιουργό τον Τσίλερ.  

 

1 (6)

Ερνέστος Τσίλερ. Ιερός Μητροπολιτικός Ναός Παναγίας Φανερωμένης Αιγίου. Νότια όψη. 1890.

 

1 (7)

Μητροπολιτικός Ναός Φανερωμένης Αιγίου. Ανατολική όψη

 

Η πόλη μας δεν έχει μόνο το προνόμιο να απαριθμεί ανάμεσα στις εκκλησίες που τη στολίζουν μία από τις τέσσερις που σχεδίασε ανά την Ελλάδα ο Τσίλερ με νεορωμανικό στυλ, αλλά και το προνόμιο της πρώτης που σχεδίασε - κατά το 1890 - με χαρακτήρα αμιγώς ελλαδικό και βυζαντινό, τη Φανερωμένη. Ο αρχιτέκτονας (δημιουργικός πάντοτε και επινοητικός) μετά την εγκατάστασή του στην Αθήνα ξεχύθηκε απ’ άκρου σ’ άκρο σε ολόκληρη της Ελλάδα (μέχρι τα όριά της, όπου κι αν έφθανε η χώρα μας κατά την εποχή εκείνη) και μελέτησε τον ορθόδοξο βυζαντινό ρυθμό. Θαύμασε και λάτρεψε ξεχωριστά το Καθολικό της Ιεράς Μονής του Οσίου Λουκά του Στειριώτου στη Βοιωτία, τις εξωτερικές και εσωτερικές όψεις του οποίου μελέτησε και αποτύπωσε σε πλήθος σχεδίων. Κατά τη διάρκεια της σχεδίασης του μεγάλου αριθμού των εκκλησιών τις οποίες ανήγειρε στη χώρα μας, στον Τσίλερ εδόθησαν πολλές ευκαιρίες να εκφράσει το θαυμασμό του για το μοναδικό αυτό βυζαντινό μας μνημείο με το να μιμηθεί και να ενσωματώσει στα υπό κατασκευή δημιουργήματά του στοιχεία από τον Όσιο Λουκά, όπως έκανε με τη διατύπωση της ανατολικής όψεως του ναού της Φανερωμένης, στην οποία αντέγραψε πιστά τις τρείς τρίπλευρες κόγχες του μεσοβυζαντινού στερεοελλαδίτικου μνημείου.                           

 

Αίγιον, Μάρτιος 2021

Σπυρίδων Κρητικός, Ζωγράφος

Read 128 times Last modified on Thursday, 11 March 2021 21:20
Top